Celibat

Z Centrum Myśli Jana Pawła II - WIKIJP2
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Treść hasła pochodzi z publikacji „Wielka Encyklopedia Nauczania Jana Pawła II”, Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne, Radom 2014
Autor hasła: ks. ks. Stanisław MOJEK 

Celibat – (łac. caelebs − bezżenny, samotny, caelibatus − bezżeństwo) – rezygnacja z małżeństwa wymagana od duchownych w wielu religiach.

Celibat w Kościele katolickim

W chrześcijaństwie wschodnim celibat wymagany jest od biskupów i zakonników. W Kościele rzymskokatolickim celibat obowiązuje biskupów, prezbiterów i diakonów, przygotowujących się do kapłaństwa oraz świeckich, którzy dokonali takiego wyboru w instytutach życia konsekrowanego.

W Kościele pierwotnym, począwszy od synodu w Elwirze (305-306), nastąpiło przejście od dobrowolnej praktyki celibatu do obowiązku wstrzemięźliwości seksualnej nakazanej biskupom, prezbiterom, diakonom i wszystkim klerykom służącym przy ołtarzu (określał to kan. 33). Nieposłusznych usuwano ze stanu duchownego. Prawo to potwierdzali papieże: Innocenty I (401-417), Leon I Wielki, który objął tym obowiązkiem także subdiakonów (466), Grzegorz I Wielki (591), a także następni papieże i synody Kościoła. W XX wieku obowiązek celibatu potwierdził Kodeks Prawa Kanonicznego (19.05.1918), który nakazał celibat duchownym, a ich grzech przeciw czystości nazwał nawet świętokradztwem [1]. Święcenia wyższe stanowią przeszkodę do zawarcia małżeństwa [2]., od której nie ma dyspensy [3]. Usiłowanie zawarcia małżeństwa, nawet w formie cywilnej, powoduje ekskomunikę zastrzeżoną Stolicy Apostolskiej [4].

Nauczanie Jana Pawła II nt. celibatu

Jan Paweł II, powołując się na Tradycję Kościoła, na naukę Soboru Watykańskiego II, na encyklikę Sacerdotalis caelibatus Pawła VI (1967), na biskupów, a także na dokumenty Synodu Biskupów z 1971 roku, uważa, że prawo celibatu kapłańskiego dla duchownych Kościoła łacińskiego, mimo że jest ono przez niektórych duchownych i świeckich krytykowane, powinno być zachowane w całej rozciągłości jako wyraz radykalizmu ewangelicznego [5]. Kościół zawsze bowiem uważał i nadal uważa, że celibat mieści się w logice konsekracji kapłańskiej i związanej z nią całkowitej przynależności do Chrystusa, która zmierza do świadomej realizacji Jego nakazu życia duchowego i ewangelizacji [6]. Papież szczególnie mocno podkreśla, że celibat nie może być odbierany jako pomniejszanie lub odrzucanie życia małżeńskiego. Istotny motyw celibatu zawiera się w prawdzie wypowiedzianej przez Chrystusa o bezżenności dla Królestwa niebieskiego, możliwej dla tych, którzy mogą to pojąć [7].

Powołując się na zachętę ojców synodalnych, Jan Paweł II pisze w adhortacji Pastores dabo vobis o bogactwie duchowym, biblijnym i teologicznym celibatu jako: drogocennym darze dla Kościoła, znaku Królestwa, które nie jest z tego świata, znaku miłości Bożej do świata, a także niepodzielnej miłości kapłana do Boga i do Jego ludu; z tej perspektywy celibat winien być postrzegany jako pozytywna wartość wzbogacająca kapłaństwo. Stąd wymaganie, by celibat był rozumiany i przeżywany nie jako rzeczywistość oderwana lub negatywna, lecz jedynie jako aspekt pozytywnego ukierunkowania, właściwego kapłanowi i dla niego charakterystycznego, […] jako szczególny udział w ojcostwie Boga i w płodności Kościoła [8].

Celibat kapłański nie może być traktowany jedynie jako zwykła norma prawna albo całkowicie zewnętrzny warunek dopuszczenia do święceń. Trzeba go uważać za szczególną łaskę, za dar: Celibat kapłanów nadaje czystości pewne znamiona, dzięki którym kapłani, wyrzekając się życia małżeńskiego dla Królestwa niebieskiego [9], przystają do Pana miłością niepodzielną, głęboko odpowiadającą Nowemu Prawu, dają świadectwo zmartwychwstania przyszłego wieku [10] i uzyskują najstosowniejszą pomoc do ustawicznego praktykowania tej doskonałej miłości, dzięki której mogą stać się w posłudze kapłańskiej wszystkim dla wszystkich [11]. Celibat jest wartością głęboko związaną z sakramentem święceń, upodobniającym do Chrystusa − Dobrego Pasterza, jest wyborem większej i niepodzielnej miłości do Chrystusa i Jego Kościoła w pełnej i radosnej gotowości serca do daru z siebie dla Chrystusa i z Chrystusem dla Królestwa Bożego.

Papież podkreśla dwa zasadnicze – ściśle złączone ze sobą – aspekty celibatu, jego wymiar chrystologiczny i eklezjalny: jest on darem z siebie w Chrystusie i z Chrystusem dla Jego Kościoła i wyraża posługę kapłana dla Kościoła w Chrystusie i z Chrystusem [12].

Chrystus wbrew oczekiwaniom starotestamentowej tradycji narodził się z Maryi. Ona to postawiła podczas Zwiastowania pytanie: jakże się to stanie, skoro męża nie znam? [13]. Temu dziewiczemu macierzyństwu Maryi towarzyszy dziewiczy Józef, który nie bał się przyjąć Maryi [...], albowiem to, co się w niej poczęło, jest z Ducha Świętego (Mt 1,20). Maryja i Józef wbrew religijnej i narodowej tradycji stali się świadkami innej niż cielesna płodności z Ducha, a łaska unii hipostatycznej łączy się z pełnią nadprzyrodzonej płodności w Duchu Świętym. Oderwanie się od tradycji, w której małżeństwo było stanem religijnie uprzywilejowanym, mogło się dokonać tylko w oparciu na wzorze samego Chrystusa. Pokazał On, że dla Królestwa niebieskiego posiada szczególne znaczenie duchowa i nadprzyrodzona płodność pochodząca od Ducha Świętego. Wybór takiej bezżenności musi być bardzo ważny i wartościowy, skoro sam Chrystus tego dokonał. Aby w tej bezżenności odnaleźć duchową płodność, trzeba jej chcieć z powodu głębokiej i żywej wiary z jej wymiarem teraźniejszym i eschatologicznym, doświadczając piękna szczególnego podobieństwa do bezżennego Chrystusa, chcąc w ten sposób mieć udział w tajemnicy odkupienia ciała i w szczególny sposób pragnąc jej niejako dopełnić w swoim ciele [14].

W kontekście współczesnej sytuacji społecznej i kulturowej Jan Paweł II przejawia troskę o właściwe przygotowanie kapłana do życia w celibacie: Aby seminarzysta mógł podjąć wolną decyzję i przyjąć celibat kapłański dla Królestwa niebieskiego, musi poznać chrześcijańską i prawdziwie ludzką naturę płciowości, a także jej cel w małżeństwie i w celibacie [15]. W seminarium należy ukazywać wszystkie aspekty życia w celibacie tak, aby kandydat do kapłaństwa mógł osiągnąć odpowiedni stopień dojrzałości psychicznej i seksualnej, a poprzez kierownictwo duchowe, otwartość na Ducha Świętego, słowo Boże i sakramenty, jak również przez formację permanentną − mógł rozwinąć głębokie życie duchowe i moralne. Decyzja związana z życiem w celibacie powinna być wolna i świadoma oraz oparta na dobrej znajomości dokumentów Kościoła w tej dziedzinie. Wierność żyjących w celibacie ma przypominać małżonkom o ofiarnej miłości Chrystusa do Kościoła i powinna być oparciem dla ich wierności.

Przypisy

  1. Kodeks Prawa Kanonicznego (23.01.1983). Poznań 1984, 132 § 1
  2. Kodeks Prawa Kanonicznego (23.01.1983). Poznań 1984, 1072
  3. Kodeks Prawa Kanonicznego (23.01.1983). Poznań 1984, 1043
  4. Kodeks Prawa Kanonicznego (23.01.1983). Poznań 1984, 2388
  5. por. Pastores dabo vobis 28
  6. Katechezy Ojca Świętego Jana Pawła II. Kościół., Kraków−Ząbki 1999, 65
  7. Mt 19,12
  8. Pastores dabo vobis 29
  9. por. Mt 19,12
  10. por. Łk 20,36
  11. Pastores dabo vobis 50
  12. Pastores dabo vobis 29
  13. Łk 1,34
  14. por. Kol 1,24
  15. Pastores dabo vobis 50

Bibliografia

Dzieła Jana Pawła II

  • Pastores dabo vobis 29; 44; 49-50;
  • Vita consecrata 30-31;
  • Katechezy Ojca Świętego Jana Pawła II. Kościół., Kraków−Ząbki 1999, 65;
  • Listy Ojca Świętego Jana Pawła II do wszystkich kapłanów Kościoła na Wielki Czwartek (1979), Kraków 1999;
  • Przemówienie: Bezżenność dla Królestwa Niebieskiego a nadprzyrodzona płodność, Rzym, 24.03.1982;
  • Przemówienie: Motywacja i celowość wyboru bezżenności, Rzym,31.03.1982;
  • Karol Wojtyła, Miłość i odpowiedzialność, Studium etyczne, Lublin 1960.

Inne dokumenty Kościoła

  • Sobór Watykański II. Dekret o formacji kapłańskiej Optatam totius (28.10.1965), 10;
  • Sobór Watykański II. Dekret o przystosowanej odnowie życia zakonnego Perfectae caritatis (28.10.1965), 12;
  • Sobór Watykański II. Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes (7.12.1965), 16
  • Sobór Watykański II. Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium (21.11.1964), 42;
  • Katechizm Kościoła Katolickiego. Poznań 2002, 915; 1579nn; 1658; 2349;
  • Kodeks Prawa Kanonicznego (23.01.1983). Poznań 1984, 277;
  • Paweł VI, Encyklika Sacerdotalis caelibatus. Watykan 1967;
  • Kongregacja ds. Wychowania Katolickiego. Przewodnik do formacji kapłańskiej o celibacie (11.04.1974).

Publikacje pozostałych autorów

  • S. Nowosad, Cnota czystości we współczesnym nauczaniu Kościoła. [w:] Kościół – na upadek i na powstanie wielu. red. J. Misiurek, A. J. Nowak, W. Słomka, Homo meditans. T. 18. Lublin 1996;
  • S. Mojek, Jaki jest sens celibatu kapłańskiego? [w:] Problemy współczesnego Kościoła. red. M. Rusecki. Lublin 1997;
  • E. Fert, Wychowanie do czystości w nauczaniu Jana Pawła II. Kielce 1998;
  • J. Augustyn, Celibat. Aspekty pedagogiczne i duchowe. Kraków 1999;
  • S. Heid, Celibat w Kościele pierwotnym. Tuchów 2000;
  • A. Derdziuk, Aretologia konsekrowana, czyli cnoty zakonne. Kraków 2003.

Wybrane wypowiedzi Jana Pawła II o celibacie

Celibat kapłański stanowi wielką tajemnicę, opartą na miłości Chrystusa, i jest wezwaniem do radykalnej, miłującej i integralnej relacji do Chrystusa i Jego Ciała, którym jest Kościół. Celibat jest darem Boga dla tych, którzy zostali powołani do przeżywania chrześcijaństwa jako kapłani, i stanowi dla całego Kościoła wielką łaskę, całkowitego oddania się dla królestwa. Nieprzemijających wartości celibatu ewangelicznego i czystości Kościół będzie bronił i je objaśniał w kulturach, które ich nigdy nie znały, i w dzisiejszych społecznościach, gdzie takie wartości znajdują niewielkie zrozumienie i nie są doceniane. Dalsze pogłębienie chrześcijańskiej tajemnicy celibatu dopomoże tym, którzy wybrali ten dar, do wierniejszego i pogodniejszego przeżywania go.


Właściwe życie duchowe kapłana wymaga, by celibat był rozumiany i przeżywany nie jako rzeczywistość oderwana lub negatywna, lecz jedynie jako aspekt pozytywnego ukierunkowania, właściwego kapłanowi i dla niego charakterystycznego. On bowiem, opuszczając ojca i matkę, idzie za Jezusem, Dobrym Pasterzem i we wspólnocie apostolskiej służy Ludowi Bożemu. Celibat należy zatem przyjąć z miłością, na podstawie wolnej i nieustannie odnawianej decyzji jako bezcenny dar Boga, jako „bodziec miłości pasterskiej”, jako szczególny udział w ojcostwie Boga i w płodności Kościoła, jako świadczenie wobec świata o Królestwie eschatologicznym. By podołać wszystkim wymaganiom moralnym, duszpasterskim i duchowym celibatu kapłańskiego, absolutnie konieczna staje się pokorna i pełna ufności modlitwa, jak poucza nas Sobór: „Im bardziej zaś doskonała powściągliwość przez wielu ludzi w dzisiejszym świecie uważana jest za niemożliwą, tym pokorniej i wytrwalej prezbiterzy będą wraz z Kościołem wypraszali łaskę wierności, nie odmawianą nigdy proszącym, używając wszelkich pomocy, zarówno nadprzyrodzonych, jak i naturalnych, które są dla wszystkich dostępne”. Raz jeszcze modlitwa, połączona z sakramentami Kościoła i z ascezą, będzie pośród trudności umacniać nadzieję, zachęcać do przebaczenia, będzie dodawać ufności i odwagi do podjęcia drogi na nowo.


W tej perspektywie nabiera znaczenia również celibat kapłański, znak nadziei pokładanej całkowicie w Panu. Nie jest on po prostu tylko kościelną dyscypliną nałożoną przez władzę kościelną; przeciwnie, jest przede wszystkim łaską, nieocenionym darem Boga dla Kościoła, profetyczną wartością dla obecnego świata, darem z siebie samego, składanym w Chrystusie Jego Kościołowi, źródłem intensywnego życia duchowego i pasterskiej owocności, świadectwem eschatologicznego Królestwa, znakiem miłości Boga do tego świata, jak też niepodzielnej miłości kapłana do Boga i do Jego ludu. Przeżywany w odpowiedzi na dar Boga i jako przezwyciężenie pokus społeczeństwa hedonistycznego, celibat nie tylko sprzyja ludzkiemu realizowaniu się tych, którzy są do niego powołani, ale jawi się również jako źródło duchowego wzrostu innych.



Linki zewnętrzne